Beyin Hasarları Sigarayı Bırakmanızı Sağlayabilir

Eğer sigaraya başladığınız için başınızı taşlara vuruyorsanız, bırakmak için doğru yoldasınız demektir. Şansınız yaver giderse ufak bir beyin kanaması sizi bu illetten kurtarabilir. Science dergisinde yayınlana bir yazıya göre, beynin kulağın biraz gerisine denk gelen bölgesinde yer alan ve 'insula' adı verilen bölgesindeki hasarlar, sigara alışkanlığının terkedilmesine rol oynuyor. Yapılan araştırmaya göre insula bölgesi hasar gören kişilerin büyük bölümü bu alışkanlıklarından aniden vazgeçiyor.

Aynı yazı ile bağıntılı New York Times gazetesinin haberinde bahsedilen örnek vakalardan biri olan 38 yaşındaki 'Nathan', 14 yaşından beri günde iki paket sigara içerken geçirdiği bir beyin kanaması sonucunda bu alışkanlığını bir anda 'unutmuş'. Insula bölgesi geçirdiği kanama sonunda zarar gören Nathan, bırakması için hiçbir baskı yapılmamasına ve biliçli olarak sigarayı bırakmayı planlamamasına rağmen, sigarayı bir anda tamamen bırakmış.

Iowa ve Southern California üniversitelerindeki araştırmacıların, beyin kanaması geçiren 69 hasta üzerinde yaptıkları araştırmaya göre, bu hastalardan 32'si sigarayı bırakmış. Bu hastaların yarısı sigarayı bırakmak için çaba harcarken, diğer yarısı aniden bu alışkanlıklarından vazgeçmiş. Sigarayı çaba harcamadan bırakan hastalar sigara içme arzularını kaybettiklerini söylerken, diğer sigara bırakanlar bunu sağlık nedenleri ile ve belirgin bir çaba sarfederek yaptıklarını belirtiyorlar. Tüm hastalar içinde insula bölgesi zarar görenlerde sigarayı hiçbir çaba harcamadan aniden bırakanların oranı %63 iken, diğer hastalarda bu oran sadece %8. Herhangi bir hastalığı olmayan kişiler için bir istatistik verilmemiş ama hepimizin günlük hayattan bildiği gibi bu oran sıfıra yakın. Araştırmacılar insulanın, vücudumuzdan gelen fiziksel dürtüleri hislere çevirme görevi yaptığına inanıyor. Insula kandaki nikotin seviyesi arttığında bir rahatlama hissi, nikotin seviyesi düştüğünde ise bir anksiyete hissi duyulmasına neden oluyor. Aynı şekilde sigra içilirken alınan derin nefesin de rahatlatıcı bir etkisi var. Bu hisler de çoğu kez bilinç seviyesinde analiz edilebilen bir düşünceye bile dönüşmeden otomatik bir hareket ile bir sigara yakılmasına sebep oluyor.

Kathleen Taylor'un 'Brainwashing' adlı kitabında detaylı anlattığı gibi aslında vücuttaki fiziksel değişimlerin hislere ve bunların da bilinçli olmayan davranışlara dönüşmesi fikri pek yeni değil. Darwin,1872 yılında yazdığı 'İnsanlarda ve Hayvanlarda Duyguların İfadesi' adlı kitabında hislerin bazı vücut hareketleri ile paralelliğinin canlıların doğasında olduğunu söylüyor. Damasio ise bu konuyu bir adım daha öteye götürüyor ve duygularımız ve bunların hareketlerimizde gözlenebilir etkileri konusundaki neden-sonuç ilişkisini tamamen yanlış algıladığımızı ileri sürüyor. Ona göre üzüldüğümüz için ağlamıyoruz, ağladığımız için üzüldüğümüzün farkına varıyoruz. Hislerimiz (emotion) önce vücudumuzda bazı değişimlere sebep oluyor ve bu değişimlerin algılanması bazı duyguları (feeling) bilinç düzeyinde algılamamızı sağlıyor. Örneğin, korkulacak bir durum ile karşılaştığımızda önce kalp atışlarımız hızlanıyor, ellerimiz ve ayaklarımız terliyor, daha sonra vücutta oluşan bu değişiklikleri algılıyor ve korktuğumuzun farkına varıyoruz. Fakat bir hissin biliçli bir duyguya dönüşmesi için beyinde birçok katmandan geçmesini gerektiriyor. Her katmanda da bu hisse uygun daha önceden 'kodlanmış' bir davranış olup olmadığına bakılıyor. Eğer bu katmanlarda duruma uygun davranışın ne olduğu belirlenmiş ise, bilinç seviyesinde detaylı bir analize fırsat kalmadan bu davranışı yapmaya başlıyoruz. Bunlar doğuştan gelen veya sonradan öğrenilmiş davranışlar olabiliyor. Bu mekanizma ile nikotin yoksunluğu gibi bir negatif duyguyu algıladığımızda, daha önce bu duygunun karşılığında kodlanmış davranışımız her ne ise onu otomatik olarak yapıyoruz. Bu da sigara tiryakileri için çok da düşünmeden bir sigara yakmak anlamını taşıyor. Sadece nikotin yoksunluğunun değil, stres, anksiyete ve diğer bazı hisler için de sigaranın kodlanmış olduğunu düşünebiliriz. Bu rahatsızlıklar hissedildiğinde, beyin buna karşı rahatlama yaratacak davranış ne ise onu devreye sokuyor. Sigarayı zorla bırakan kişilerin biraz daha fazla yeme eğilimine girmesi de rahatsızlık hissini giderme savı ile açıklanabilir. Böylesi hisleri bastırmak ancak bilinç düzeyinde harcanan bir çaba ile olabiliyor ama bunun zorluğunu ve çoğu kez de yeterli olmadığını da günlük hayattaki deneyimlerimizden biliyoruz.

Insula, vücüttan gelen dürtüleri hissetmemiz konusunda önemli bir rol oynuyor. Örneğin kandaki nikotin oranının düşmesinin yarattığı hormonal değişiklikleri bir rahatsızlık olarak algılamamızı sağlıyor. Bu bölgedeki hasarlar, vücuttaki bazı fiziksel değişimlerin hissedilmesini engelliyor. Böylece nikotin seviyesinin düşmesi veya başka nedenle oluşan rahatsızlık hissi oluşmuyor. Bu his bir sonraki işlem katmanlarına iletilmeyince de, buna karşılık gelen davranış devreye girmiyor. Kısacası beynin vücudu izleyen bölgeleri ile davranışları yöneten bölgeleri arasındaki bağ kopmuş oluyor. Her ne kadar insulanın tam işlevi konusunda az şey bilinse de, yazıda sigarayı bırakan hastaların, yemek yeme gibi, diğer işlevlerinde bir değişiklik olmadığı belirtiliyor. Yazarlara göre öğrenilen zevkler insulada yoğunlaşıyor. Fakat yemek yeme gibi hayati önem taşıyan fonkisyonların beyinde birden fazla yerden yönetiliyor ve dolayısı ile yerel beyin hasarlarından daha az etkileniyor.

Araştırmacılar, bu bölge üzerinde daha yoğun çalışmalar ile sigara veya uyuşturucu gibi bazı alışkanlıkların üstesinden ilaç tedavisi ile gelinebileceğini düşünüyorlar. Burada en büyük sorun, insulanın başka hangi bilişsel işlevleri yerine getirdiğinin tam olarak bilinmemesi. Bu beyin bölgesinin diğer işlevlerine zarar vermeden sadece bazı alışkanlıkları engelleyebilmek şimdilik oldukça zor görünüyor ve araştırmacıları bir süre daha meşgul edeceğe benziyor.

Nasir H. Naqvi, David Rudrauf, Hanna Damasio, Antoine Bechara, (2007) Damage to the Insula Disrupts Addiction to Cigarette Smoking, Science 26 January 2007: Vol. 315. no. 5811, pp. 531 - 534

Kathleen Taylor (2006) Brainwashing, Chapter 9, Swept Away, Oxford University press, 2006.

Benedict Carey, (2007) In Clue to Addiction, Brain Injury Halts Smoking, New York Times, 26 January 2007